Τα δόντια είναι ένα από τα θαύματα της φύσης. Συμμετέχουν στη μάσηση, στην ομιλία, στο χαμόγελο. Η εξωτερική τους επιφάνεια (αυτή που φαίνεται στη στοματική κοιλότητα, δηλ. η μύλη του δοντιού) αποτελείται από την αδαμαντίνη ή σμάλτο τη σκληρότερη ουσία που παράγει ο ανθρώπινος οργανισμός. Η ουσία που βρίσκεται στο εσωτερικό του δοντιού λέγεται οδοντίνη.

Τα δόντια είναι κάτι σαν δακτυλικό αποτύπωμα. Εργάζονται με συγκεκριμένο τρόπο, διαμορφώνοντας τη μορφή της οδοντοστοιχίας. Κάθε άνθρωπος διαθέτει έτσι το δικό του συγκλεισιακό αποτύπωμα, τη δική του δαγκωματιά (δήγμα). Ιατροδικαστές και ανθρωπολόγοι τα διαβάζουν σαν βιβλία. Τα ξεχωρίζουν από τις φθορές ή από τις επεμβάσεις (απονευρώσεις, σφραγίσματα, προσθετικές εργασίες) που έχουν γίνει σε αυτά. Αναγνωρίζουν θύματα φυσικών καταστροφών, εγκληματικών ενεργειών, πυρκαγιών (τα δόντια αντέχουν σε θερμοκρασίες 1200 βαθμών Κελσίου). Με βάση τις οδοντοστοιχίες αναγνωρίσθηκε το 70% των τουριστών μετά το καταστροφικό τσουνάμι στην Ταϋλάνδη το 2004. Η διατήρηση σε άριστη κατάσταση της κάτω γνάθου με όλα τα δόντια της βοήθησε στην αποκατάσταση της μορφής του κρανίου και του προσώπου της Μύρτιδας, του 11χρονου κοριτσιού που έζησε πριν από 2450 χρόνια στην αρχαία Αθήνα.

Παθολογία των δοντιών

Μια υγιής οδοντοστοιχία είναι ανθεκτική και γερή. Ωστόσο η ελλιπής φροντίδα και η λάθος διατροφή ελαττώνουν την αντοχή των δοντιών, ανοίγουν το δρόμο στα καταστροφικά μικρόβια, που προκαλούν διάφορες επώδυνες και βασανιστικές πολλές φορές καταστάσεις. Στην τερηδόνα, την πιο συχνή νόσο των δοντιών, οξέα που παράγονται από βακτηρίδια προσβάλλουν την αδαμαντίνη. Σταδιακά αυτοί οι τερηδογόνοι οργανισμοί προσβάλλουν την οδοντίνη και τον πολφό του δοντιού. Η πέτρα –οδοντική μικροβιακή πλάκα- έχει σα συνέπεια τη δημιουργία ουλίτιδας και περιοδοντίτιδας. Οι συχνές αιμορραγίες, η δημιουργία περιοδοντικών θυλάκων, η υποχώρηση των ούλων, η αποκάλυψη των ριζών και τέλος το χάσιμο των δοντιών είναι η εξέλιξη της ύπαρξης της πέτρας στα δόντια, όταν δεν θεραπεύεται. Η εφηβεία, η εγκυμοσύνη, διάφορα συστηματικά νοσήματα, η λήψη φαρμάκων μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση ουλίτιδας. Η ύπαρξη διαφόρων κηλίδων –δυσχρωμιών (από λήψη φαρμάκων στην παιδική ηλικία, από πρόσληψη διαφόρων χρωστικών λόγω των συνηθειών μας –κάπνισμα, καφές, τσαι-, από γενετικούς παράγοντες)
προϋποθέτει ειδικές τεχνικές για την απομάκρυνση τους. Μηχανικά αίτια τέλος (αν τρίζουμε τα δόντια, το είδος της διατροφής μας, ο τρόπος που μασάμε) προκαλούν την φθορά-αποτριβή των δοντιών.

Πρόληψη

Η πρόληψη ξεκινάει από τη βρεφική ηλικία. Η κοινή άποψη ότι τα πρώτα (νεογιλά) δόντια αφού θα πέσουν άρα δεν χρειάζονται φροντίδα είναι και λάθος και επικίνδυνη. Η φροντίδα και η επιμέλεια των νεογιλών δοντιών επηρεάζει τη μόνιμη οδοντοφυϊα. Ο άνθρωπος βγάζει στη ζωή του δυο φορές δόντια, τα νεογιλά και τα μόνιμα. Η πρώτη επίσκεψη του παιδιού στον οδοντίατρο πρέπει να γίνεται με την ανατολή (εμφάνιση) του πρώτου δοντιού, γύρω στους 6 μήνες. Περίπου 1 στα 3 παιδιά ηλικίας 1-5 ετών προσβάλλονται από πρώιμη παιδική τερηδόνα. Η φθορίωση παίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη, στην επιβράδυνση της εξέλιξης ακόμα και στην υποστροφή της νεοσχηματισθείσας τερηδόνας.

Θεραπεία – Αποκατάσταση

Ο σύγχρονος οδοντίατρος έχει στη φαρέτρα του ένα πλήθος ασφαλών υλικών για την αποκατάσταση των βλαβών των δοντιών και της στοματικής κοιλότητας. Οι ερευνητές δημιουργούν διαρκώς νέα υλικά, τα οποία μοιάζουν όλο και περισσότερο με το φυσικό δόντι. Τα εμφυτεύματα, που ξεκίνησαν εδώ και τριάντα χρόνια από την προσπάθεια αποκατάστασης της έλλειψης των δοντιών σε ηλικιωμένους, θεωρούνται ότι μιμούνται με τον καλύτερο τρόπο το φυσικό δόντι. Η τοποθέτηση τους όμως πρέπει να γίνεται με αυστηρές προϋποθέσεις. Η αισθητική οδοντιατρική, έχει οδηγήσει πολλές φορές σε ακρότητες και μακροχρόνιες έμμεσες βλάβες των δοντιών. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι το δόντι είναι ζωντανό οστό με αγγεία και νεύρα. Ο οδοντίατρος και ο ασθενής οφείλουν να έχουν συνεχώς υπ΄ όψη τους τη μορφολογία και τη λειτουργικότητα του δοντιού.

Επίλογος

Όλοι οι άνθρωποι, υγιείς και μη, παιδιά, ενήλικες, γέροντες, άτομα με ειδικές ανάγκες, ψυχιατρικοί ασθενείς, ναρκομανείς, έγκλειστοι σε άσυλα έχουν το ίδιο δικαίωμα στην οδοντιατρική περίθαλψη.